Evde Kompost Yapımı

Mutfakta biriken çay posası, sebze kabukları, kahve telvesi… Çöp kovasına attığınız bu malzemelerin büyük bölümü aslında toprağın en çok ihtiyaç duyduğu organik maddedir. Kompost, bu atıkların kontrollü koşullarda ayrışıp koyu renkli, ufalanan, toprak kokulu bir gübreye dönüşmesidir. Evde kompost nasıl yapılır sorusunun cevabı da özünde basit: doğru malzemeleri doğru oranda karıştırmak ve mikroorganizmaların işini yapmasına izin vermek.

Balkonda tek bir kova ile de, bahçenin köşesinde bir metrelik yığınla da olur. Ölçek değişse de mantık aynı kalır.

Kompostun İki Temel Malzemesi

Komposta giren her şeyi iki gruba ayırmak işinizi kolaylaştırır:

Yeşiller nemli ve çabuk bozunur, kahverengiler kuru ve yavaş ayrışır. İkisini dengelemek kompostun bütün sırrıdır. Hacim olarak iki ölçek kahverengiye bir ölçek yeşil iyi bir başlangıç oranıdır. Yığın kokmaya başlarsa kahverengi ekleyin; hiç ısınmıyor ve hiç değişmiyorsa yeşil ekleyin.

Adım Adım Kompost Hazırlama

1. Kabı seçin. Bahçesi olanlar için 60–100 cm çapında, tahta paletlerden yapılmış açık bir yığın yeterlidir. Balkonda ise kapaklı, 40–60 litrelik plastik bir bidon ya da hazır kompost kovası kullanılabilir. Plastik kaplarda tabana ve gövdenin alt üçte birine matkapla havalandırma delikleri açmayı unutmayın; oksijen olmadan ayrışma yerine çürüme olur.
2. Tabana drenaj katmanı kurun. En alta kalın dallar, kırılmış kuru odun parçaları veya buruşturulmuş karton yerleştirin. Bu katman hem fazla suyun akmasını sağlar hem de aşağıdan hava girişini açık tutar.
3. Katman katman doldurun. Bir avuç yeşil malzemenin üzerine mutlaka bir tutam kahverengi serpin. Mutfak atıklarını doğrudan üste boşaltmak yerine, her seferinde üzerini kuru yaprak veya parçalanmış kartonla örtün. Bu basit alışkanlık sinek ve koku problemlerinin neredeyse tamamını çözer.
4. Malzemeleri küçültün. Kabukları 2–3 cm'lik parçalara bölün, kalın sapları kesin, kartonu yırtın. Yüzey alanı arttıkça mikroorganizmalar daha hızlı çalışır. Bütün bir karpuz kabuğu aylarca öylece durabilir.
5. Nemi ayarlayın. İdeal kıvam sıkılmış sünger kıvamıdır: bir tutam alıp avucunuzda sıktığınızda birkaç damla su gelmeli, ama su akmamalı. Kuruysa üzerine su serpin; fazla ıslaksa kuru karton ve talaş ekleyip karıştırın.
6. Havalandırın. Haftada bir, bahçe çatalı veya uzun bir sopayla yığını alt üst edin. Kapalı kovalarda kabı yatırıp yuvarlamak da işe yarar. Karıştırdığınızda hafif bir sıcaklık ve toprak kokusu duyuyorsanız süreç yolunda gidiyor.
7. Olgunlaşmayı bekleyin. Düzenli karıştırılan, dengeli bir yığın 2–4 ay içinde kullanılabilir hale gelir. Kışın ve karıştırılmayan yığınlarda bu süre 6–8 aya çıkar. Bitmiş kompostta artık ne kabuk ne yaprak tanınır; elinizde ufalanan, koyu kahverengi, ormanı andıran kokuda bir malzeme kalır.
8. Kullanmaya başlayın. Komposttan geçirdiğiniz malzemeyi saksı toprağına hacmen üçte bir oranında karıştırabilir, sebze yataklarının üzerine 2–3 cm kalınlığında serebilir ya da meyve ağaçlarının taç izdüşümüne yayabilirsiniz. Toprak hazırlığı ve saksı harcı konularını okuduysanız, kompostun burada eksik parçayı tamamladığını göreceksiniz.

Komposta Girmemesi Gerekenler

• Et, kemik, balık artıkları, süt ürünleri ve yağ — koku ve kemirgen davetiyesi
• Pişmiş, baharatlı ve tuzlu yemek artıkları
• Kedi ve köpek dışkısı
• Hastalıklı bitki artıkları ve tohum bağlamış yabani otlar
• Kül (fazlası pH'ı bozar), parlak baskılı dergi kağıdı, ıslak mendil
• Kırılmamış turunç kabukları çok miktarda — ayrışması uzun sürer, azaltarak kullanın

Sık Yapılan Hatalar

Sadece mutfak atığı atmak

En yaygın hata. Yalnızca kabuk ve posa biriken kaplar birkaç gün içinde ıslak, ağır ve kötü kokulu bir çamura döner. Çözüm ucuz ve elinizin altında: kuru yaprak, karton kutu, yumurta viyolü.

Kokuyu görmezden gelmek

Ekşi veya çürük yumurta kokusu, oksijensiz ortam işaretidir. Yığını iyice karıştırın, kuru malzeme ekleyin ve varsa fazla suyu boşaltın. Sağlıklı kompost hiç rahatsız etmez.

Hiç karıştırmamak

Karıştırılmayan yığın da bir gün ayrışır ama süre iki katına çıkar, ayrışma yalnızca dış katmanlarda olur. Haftada beş dakika ayırmak yeterli.

Olgunlaşmamış kompostu bitkiye vermek

Ayrışması sürerken toprağa karıştırılan kompost, mikroorganizmalar azotu kendine çektiği için fideleri sarartabilir. Kabuklar hâlâ görünüyorsa biraz daha bekleyin.

Kabı yanlış yere koymak

Tam güneşte duran plastik kova aşırı ısınıp kurur; hiç güneş görmeyen, rüzgârsız bir köşede ise süreç yavaşlar. Yarı gölge, yağmurdan bir miktar korunan ve kolay ulaşabildiğiniz bir yer en iyisidir.

Özet