Çelikleme ve Tohumdan Bitki Üretimi

Bir bitkiyi çoğaltmak, bahçecilikte insanın kendine en çok güven kazandığı aşamadır. Marketten fide almak yerine, elinizdeki sağlıklı bir sardunyadan on yeni saksı doldurmak ya da bir paket tohumdan sıra sıra domates fidesi çıkarmak; hem bütçeyi hem de bitkiyle kurduğunuz ilişkiyi değiştirir. Çelikleme tohumdan bitki yetiştirme yöntemleri temelde iki farklı mantığa dayanır ve hangisini seçeceğiniz, elinizdeki bitkiye ve beklentinize göre belirlenir.

Hangi yöntem hangi bitkiye uygun?

Çelikleme, ana bitkinin bir parçasından kök çıkartma işlemidir; yeni bitki genetik olarak annesinin kopyasıdır. Tohum ise iki ebeveynin karışımıdır, yani sürprizlere açıktır. Bu ayrım pratikte şöyle karşılığını bulur:

Çelikleme: Adım adım

1. Doğru zamanı seçin. Çoğu bitki için ilkbahar sonu ve yaz başı, yani sürgünlerin canlı ama odunlaşmamış olduğu dönem en verimlidir. Sonbaharda alınan odun çelikleri daha yavaş köklenir ama biberiye, gül, incir gibi türlerde işe yarar. Mevsim planı yaparken bahçe takviminize bakmanız zaman kazandırır.
2. Ana bitkiyi kontrol edin. Yaprakları lekeli, gövdesi zayıf, zararlı bulaşmış bir bitkiden çelik almayın; sorun yeni bitkiye taşınır. Sağlıklı, sulanmış bir bitkiden sabah saatlerinde çelik alın.
3. Çeliği kesin. 8–12 cm uzunluğunda, üzerinde en az üç yaprak düğümü bulunan bir sürgün seçin. Kesimi bir düğümün 0,5 cm altından, temiz ve keskin bir makasla yapın. Bulaşıklık riskini azaltmak için makası her bitki arasında alkolle silin.
4. Alt yaprakları temizleyin. Toprağa ya da suya girecek kısımdaki yaprakları alın, üstte iki–üç yaprak bırakın. Yaprak fazlaysa bitki buharlaşmayla su kaybeder ve kök çıkarmaya güç bulamaz. Geniş yaprakları yarıya kadar kısaltabilirsiniz.
5. Köklendirme ortamını hazırlayın. Nane, fesleğen, tatlı patates gibi türler su bardağında da köklenir. Daha kalıcı sonuç için perlit–torf karışımı veya elenmiş, hafif bir harç kullanın. Ortam gevşek ve havalı olmalı; ağır bahçe toprağı çelikte çürümeye yol açar.
6. Nemi ve ışığı ayarlayın. Saksıyı şeffaf bir poşetle ya da kesilmiş pet şişeyle kapatarak mini sera etkisi oluşturun. Doğrudan güneş yerine parlak gölge tercih edin. Günde bir kez örtüyü açıp havalandırın, aksi halde küf oluşur.
7. Köklenmeyi kontrol edin. Otsu bitkilerde 10–20 gün, odunsu türlerde 4–8 hafta beklemek gerekir. Çeliği çekiştirmeyin; hafif bir direnç hissediyorsanız kökler oluşmuş demektir. Yeni yaprak çıkması da iyi işarettir.
8. Aşamalı olarak alıştırın. Köklenen bitkiyi önce örtüsüz, sonra daha aydınlık bir yere taşıyın. Bir hafta içinde normal saksı harcına aktarın ve seyrek gübreye geçin.

Tohumdan başlama: Adım adım

1. Tohumu ve zamanı belirleyin. Paketin üzerindeki ekim dönemine ve son don tarihine göre plan yapın. Domates, biber, patlıcan gibi türler dışarıya çıkmadan 6–8 hafta önce içeride ekilir; marul, roka, maydanoz doğrudan yerine ekilebilir.
2. Kaba ve harca dikkat edin. Viyol, yumurta kolisi ya da delikli plastik kaplar iş görür. Tohum harcı, normal toprağa göre daha ince ve besin bakımından daha sakin olmalı. Toprak seçimi konusunu ayrıntılı okumak, bu aşamada en çok fayda sağlayan hazırlıktır.
3. Ekim derinliğini şaşırmayın. Genel kural: tohumu kendi kalınlığının iki katı derinliğe gömmek. Marul, fesleğen gibi çok küçük tohumlar yüzeye serpilir ve üzerine ince bir tabaka elenir; ışık isteyen tohumlar tamamen gömülürse çimlenmez.
4. Nemi eşit tutun. Üstten sert su vermek yerine püskürtücü kullanın ya da kabı alttan su emdirin. Toprak sürekli nemli olmalı, ama su birikmemeli. Bu dengeyi kurmak, sulama alışkanlığınızı da düzeltir.
5. Isı ve ışık verin. Çoğu sebze tohumu 18–24 °C aralığında iyi çimlenir. Filizler çıktığı anda ışık ihtiyacı başlar; güneye bakan bir pencere ya da bitki lambası şart. Işık azsa fideler uzayıp incecik kalır.
6. Seyreltin ve şaşırtın. Aynı gözde birden fazla fide varsa en güçlüsünü bırakın. İlk gerçek yapraklar çıktığında fideleri daha büyük kaplara aktarın; köke dokunmadan, yapraktan tutarak taşıyın.
7. Dışarıya alıştırın. D